مهر

دوم

مهر ( میتره )

ایزد مهر از دوره هند و ایرانی به گونه « میتره – ورونه » تا دوره ایرانی میانه چندین مرحله را پشت سر گذاشته است .

برجسته ترین خویشکاری ( وظیفه ) میتره نظارت بر پیمان است . پیمان را باید محترم شمرد حتی پیمانی که با بدکاران بسته می شود .بنا به روایت شاهنامه وقتی سیاوش با افراسیاب که دشمن ایران است ، پیمان آشتی می بندد به هیچ قیمتی حاضر نمی شود این پیمان را بشکند .

پیمان واژه ( پیمانی که بر زبان می آید یا با کلمات ادا می شود ) در رأس همه پیمان ها قرار دارد . پیمانی که شکستن آن موجب خشم مهر می شود .

تورانیان به خوبی می دانند که پیمان شکنی نه کار ایرانیان آزاده است .

ز پیمان نگردید ایرانیان

از این در کنون نیست بیم زیان

عبارت « هزار پیمان بین دو اقلیم » منعکس کننده بارزترین جنبه خویشکاری مهر است . او نگاهبان پیمان به معنی وسیع و عام است .

یکی از لقب های میتره ، قانونگذار کشور است او را می توان اداره کننده روابط جهانی دانست .

مهر رابط دو جهان هرمزدی و اهریمنی است و داور نبرد آن هاست .

مهر در ادبیات وادایی دارای دو خویشکاری اصلی است : حکومت روحانی و برکت بخشندگی و باروری . اما در اوستا خویشکاری جنگاوری نیز از آن مهر است .

در عهدد اشکانی به نام های بسیاری برمی خوریم که با نامواره « مهر » ترکیب یافته اند . این نشانگر آن است که در این دوره مهرپرستی رو به گسترش بوده است .

در سفالینه های « نسا » که از دوره اشکانی برجای مانده است ، نام های بسیاری وجود دارد که با نام مهر آمیخته است .می توان نتیجه گرفت که در این دوره مهر ، بیشتر از دیگر ایزدان مورد نیایش و پرستش ایزدان بوده است .

در بسیاری از نوشته های دینی فارسی میانه ، از مهر همچون ایزدی که داوری و قضاوت روان ها را در روز بازپسین بر عهده دارد ، سخن رفته است . در نوشته های پهلوی ، داوری و قضاوت روان ها پس از مرگ به هنگام عبور از پل « چینود = چینوت » وظیفه مهر بیان شده است.

ارداویراف ( ارداویراز ) ، مشاهدات خود را از دوزخ ، بهشت و پل چینود برای هم کیشان خود شرح می دهد . چون به پل چینود می رسد ملاقات خود را با « مهر » و ایزدان دیگر وصف می کند .

در روایات پهلوی ، مهر در هزاره هوشیدر و هوشیدرماه و سوشیانس وصف گردیده است که پس از دیدار زردشت از هرمزد ، هزار و پانصد سال از هزاره دینی و از زردشت بگذرد ؛ آن گاه هوشیدر به سی سالگی به دیدار هرمزد می آید و در همان روز ، « ایزد مهر » و خورشید به نیمروز ایستند .

اسطوره بیان نمادین دکتر ابوالقاسم اسماعیل پور

https://telegram.me/Haoshyangha