چو ایران نباشد تن من مباد
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
آرکی, تایپ, (Arche type) ( کهن الگو ، صورت نوعی ، سنخ های باستانی ، نمونه های ازلی ، صور ازلی و صور اساطیری )
آرکیتایپ (Arche type) برگرفته از واژه یونانی آرکه تیپوس (Archety pos) است. این واژه در زبان یونانی به معنی مدل یا الگویی بوده است که چیزی را از روی آن میساختند. مترجمان فارسی زبان، معادلهای مختلی چون: صورت ازلی، کهن الگو و صورت نوعی را برای این واژه پیشنهاد کردهاند.
صور اساطیری یا آرکی تایپ که به صورت مثالی و کهن الگو ترجمه شده است اصطلاح یونگی برای محتویات ناخودآگاه جمعی است یعنی افکار غریزی و مادرزادی یا میل و تمایلی که به سازمان دهی تجربیات بنا بر الگوهای از پیش تعیین شده فطری و ذاتی ، در انسان وجود دارد .
منشأ ادبی آرکی تایپ از یک سو به مکتب مردم شناسی تطبیقی دانشگاه کمبریج می رسد که کار اصلی آن مکتب ، عرضه کتاب شاخه زرین اثر فریزر بود . در این کتاب الگوهای قدیمی اساطیری و مناسکی که در افسانه ها و آیین و رسوم اقوام مختلف به چشم می خورد ، رد یابی شده است .
محتویات موروثی ناخودآگاه جمعی که هماره به شکل ثابتی بروز می کند و نشان دهنده آرمان و اندیشه ویژه ای است . آرکی تایپ طرح کلی رفتارهای بشری است که منشأ آن همان ناخودآگاه جمعی است . به بیان دیگر آرکی تایپ محتویات ناخودآگاه جمعی است . صور مثالی در رویاها، توهمات ، خیال پردازی ها ، هنر و ادبیات ، خود را به ما نشان می دهد و به طور کلی بر ما نظارت و نفوذ دارد . هنر و ادبیات از طریق آرکی تایپ ها به تاریخ قدیم همه افراد بشر می پیوندد و هر خواننده به نوعی خود را ناخودآگاه در آن باز می یابد .
در روانشناسی تحلیلی، آن دسته از اشکال ادراک و اندریافت را که به یک جمع به ارث رسیده است، کهن الگو یا سرنمون می خوانند .
یونگ کهنالگوها را دارای جایگاهی مهم در ناخودآگاه جمعی انسانها میداند. بهسبب همین ویژگی ناخودآگاه، برای یافتن و درک آنها باید به بررسی رفتار، هنر، اساطیر، مذهب یا رویاهای افراد پرداخت.
به عقیده یونگ ، تصاویر بدوی ، در ناخودآگاه قومی نسل بشر جا دارد و به شکل اسطوره ، مذهب ، خواب ، اوهام شخصی و در نهایت نمودهایی در آثار ادبی انعکاس می یابد .
یونگ آرکی تایپ های آنیما و آنیموس را مهم ترین آرکی تایپ ها می دانست .
از آرکی تایپ های دیگر در روانشناسی یونگ ، مفهوم « سایه » است . سایه بخش درونی و لایه پنهانی شخصیت ماست که جنبه منفی دارد . سایه در رویاها و ادبیات به صورت شخصیت های منفی بروز می کند .
« یونگ » باور دارد که ناخودآگاه قومی ، گذشته نژادی را در خویش نگاه می دارد و قهرمانان اساطیری رابرای اقوام ابتدایی به وجود آوردهاست و خیال های فردی مشایه را همچنان برای مردم متمدن به وجود می آورد .
آرکیتایپها در اسطورهها، افسانهها، آیینها و مناسک مذهبی اقوام مختلف، رؤیاها، خیالپردازیها و آثار هنری (به ویژه آثار ادبی) نمود پیدا میکند. یونگ معتقد است محتویات ناخودآگاه جمعی زمانی میتواند به شکلهای مذکور بروز کند که به بخش خودآگاه آمده و شکلی محسوس و واقعی به خود گرفته باشد
بخش خودآگاه، همواره آرکی تایپها را به صورت نماد و سمبل درک میکند که البته این نمادها در بین همه انسانها مشترک است و از همه آنها مفاهیم مشابهی ادراک میشود؛ مثل نبرد خیر و شر یا ظلمت و روشنایی که با نماد جنگ یک قهرمان با موجودات قدرتمندی چون اژدها بروز میکند. یونگ اسطوره را مهمترین تجلیگاه ناخودآگاه جمعی میداند. بنابراین در ادبیات، پرداختن به آثار سمبولیک میتواند گامی در جهت شناخت ناخودآگاه جمعی و آرکی تایپ باشد.
مضمون مرگ و تولد دوباره را معمولا آرکی تایپ ها گفته اند و آن را وجه شبه گردش فصول با گردش زندگی انسان دانسته اند . سفر به جهان مردگان در زیر زمین ، معراج و صعود به آسمان ، تصاویر مربوطبه بهشت و دوزخ و... از تم های صوراساطیری هستند .
فریدون برای رسیدن به پادشاهی و شکست ضحاک ، از دجله عبور می کند , موسی را در رود نیل می اندازند و او به زندگی دیگر ( پیامبری ) دست می یابد و... پس رسیدن به قدرت و زندگی دیگر و تجدید حیات به صورت کهن الگوی عبور از آب ، بیان شده است .
برداشتی از :
صور خیال در شعر فارسی دکتر شفیعی کدکنی
نقد ادبی دکتر سیروس شمیسا
انواع ادبی دکتر سیروس شمیسا
فرهنگ اصطلاحات ادبی سیما داد
https://telegram.me/Haoshyangha
آرکیتایپ (Arche type) برگرفته از واژه یونانی آرکه تیپوس (Archety pos) است. این واژه در زبان یونانی به معنی مدل یا الگویی بوده است که چیزی را از روی آن میساختند. مترجمان فارسی زبان، معادلهای مختلی چون: صورت ازلی، کهن الگو و صورت نوعی را برای این واژه پیشنهاد کردهاند.
صور اساطیری یا آرکی تایپ که به صورت مثالی و کهن الگو ترجمه شده است اصطلاح یونگی برای محتویات ناخودآگاه جمعی است یعنی افکار غریزی و مادرزادی یا میل و تمایلی که به سازمان دهی تجربیات بنا بر الگوهای از پیش تعیین شده فطری و ذاتی ، در انسان وجود دارد .
منشأ ادبی آرکی تایپ از یک سو به مکتب مردم شناسی تطبیقی دانشگاه کمبریج می رسد که کار اصلی آن مکتب ، عرضه کتاب شاخه زرین اثر فریزر بود . در این کتاب الگوهای قدیمی اساطیری و مناسکی که در افسانه ها و آیین و رسوم اقوام مختلف به چشم می خورد ، رد یابی شده است .
محتویات موروثی ناخودآگاه جمعی که هماره به شکل ثابتی بروز می کند و نشان دهنده آرمان و اندیشه ویژه ای است . آرکی تایپ طرح کلی رفتارهای بشری است که منشأ آن همان ناخودآگاه جمعی است . به بیان دیگر آرکی تایپ محتویات ناخودآگاه جمعی است . صور مثالی در رویاها، توهمات ، خیال پردازی ها ، هنر و ادبیات ، خود را به ما نشان می دهد و به طور کلی بر ما نظارت و نفوذ دارد . هنر و ادبیات از طریق آرکی تایپ ها به تاریخ قدیم همه افراد بشر می پیوندد و هر خواننده به نوعی خود را ناخودآگاه در آن باز می یابد .
در روانشناسی تحلیلی، آن دسته از اشکال ادراک و اندریافت را که به یک جمع به ارث رسیده است، کهن الگو یا سرنمون می خوانند .
یونگ کهنالگوها را دارای جایگاهی مهم در ناخودآگاه جمعی انسانها میداند. بهسبب همین ویژگی ناخودآگاه، برای یافتن و درک آنها باید به بررسی رفتار، هنر، اساطیر، مذهب یا رویاهای افراد پرداخت.
به عقیده یونگ ، تصاویر بدوی ، در ناخودآگاه قومی نسل بشر جا دارد و به شکل اسطوره ، مذهب ، خواب ، اوهام شخصی و در نهایت نمودهایی در آثار ادبی انعکاس می یابد .
یونگ آرکی تایپ های آنیما و آنیموس را مهم ترین آرکی تایپ ها می دانست .
از آرکی تایپ های دیگر در روانشناسی یونگ ، مفهوم « سایه » است . سایه بخش درونی و لایه پنهانی شخصیت ماست که جنبه منفی دارد . سایه در رویاها و ادبیات به صورت شخصیت های منفی بروز می کند .
« یونگ » باور دارد که ناخودآگاه قومی ، گذشته نژادی را در خویش نگاه می دارد و قهرمانان اساطیری رابرای اقوام ابتدایی به وجود آوردهاست و خیال های فردی مشایه را همچنان برای مردم متمدن به وجود می آورد .
آرکیتایپها در اسطورهها، افسانهها، آیینها و مناسک مذهبی اقوام مختلف، رؤیاها، خیالپردازیها و آثار هنری (به ویژه آثار ادبی) نمود پیدا میکند. یونگ معتقد است محتویات ناخودآگاه جمعی زمانی میتواند به شکلهای مذکور بروز کند که به بخش خودآگاه آمده و شکلی محسوس و واقعی به خود گرفته باشد
بخش خودآگاه، همواره آرکی تایپها را به صورت نماد و سمبل درک میکند که البته این نمادها در بین همه انسانها مشترک است و از همه آنها مفاهیم مشابهی ادراک میشود؛ مثل نبرد خیر و شر یا ظلمت و روشنایی که با نماد جنگ یک قهرمان با موجودات قدرتمندی چون اژدها بروز میکند. یونگ اسطوره را مهمترین تجلیگاه ناخودآگاه جمعی میداند. بنابراین در ادبیات، پرداختن به آثار سمبولیک میتواند گامی در جهت شناخت ناخودآگاه جمعی و آرکی تایپ باشد.
مضمون مرگ و تولد دوباره را معمولا آرکی تایپ ها گفته اند و آن را وجه شبه گردش فصول با گردش زندگی انسان دانسته اند . سفر به جهان مردگان در زیر زمین ، معراج و صعود به آسمان ، تصاویر مربوطبه بهشت و دوزخ و... از تم های صوراساطیری هستند .
فریدون برای رسیدن به پادشاهی و شکست ضحاک ، از دجله عبور می کند , موسی را در رود نیل می اندازند و او به زندگی دیگر ( پیامبری ) دست می یابد و... پس رسیدن به قدرت و زندگی دیگر و تجدید حیات به صورت کهن الگوی عبور از آب ، بیان شده است .
برداشتی از :
صور خیال در شعر فارسی دکتر شفیعی کدکنی
نقد ادبی دکتر سیروس شمیسا
انواع ادبی دکتر سیروس شمیسا
فرهنگ اصطلاحات ادبی سیما داد
https://telegram.me/Haoshyangha
برچسب:
نویسنده: مریم شجاعی